Home Omhoog

Er moet een groot verschil geweest zijn tussen de rijkere en de armere joculatores (speellieden). Afhankelijk van kunde, afkomst, wilskracht en uitstraling (en natuurlijk een portie geluk) kon men een goed leven hebben in kastelen en aan hoven. Uit de rekeningen van de graven van Holland:
In 1390 wordt een 'gokelaer' van de heer van Mantua betaald die:

"sinen knecht die kele ontsneet ende him weder nas"

en op 5 juni 1394:

"voor enen spreker ende eenre joffrouwe die cokelen conde"

Maar dit was zeker niet voor iedereen weggelegd. Goochelaars worden in één adem genoemd met lieden uit de onderste laag van de samenleving zoals bedelaars, zwervers, invaliden en prostituees. Arme goochelaars zullen ook hebben moeten bedelen, als je je kunsten niet kon vertonen was er ook geen brood op de plank. Zeker niet als je bedenkt dat het gewonnen geld over het algemeen nog sneller verdween dan met de beste verdwijntruc!

Het lijkt er sterk op dat goochelaars, als het op betrouwbaarheid aankomt, een treetje lager stonden ten opzichte van collega joculatores. Misschien hebben de goochelaars het er ook wel zelf naar gemaakt! Als je geen eten hebt en je weet een handige manier om zaken te laten verdwijnen, dan...? Het schilderij van Bosch liegt er ook niet om. Terwijl de goochelaar de toeschouwers vol verbazing de mond doet opensperren worden hun de beurzen ontfutseld. Natuurlijk hoeft dit niet enkel en alleen op een goochelaar van toepassing te zijn, een beurzensnijder kan toch ook bij een dierentemmer aan de slag? De goochelaar heeft echter de slechte naam. Als ik me in deze tijd voorstel als goochelaar hoor ik al snel reacties als: "Pas op je portemonnee" en dat terwijl ik zelf toch geen enkel geval ken van goochelaars die hun publiek bestelen. Het is meer de denkwereld van het publiek en in dit geval wellicht ook die van de schilder Bosch.

Over het algemeen kunnen we zeggen dat het een rechteloos, hard en arm bestaan moet zijn geweest maar dit gold zeker weer niet voor elke goochelaar.

© Jan de Bruyn, 2006

Omhoog  

Afbeeldingen

Van oudheid naar middeleeuwen

Kerk en overheid

Hekserij

Wetenschap

Uiterlijk

Repertoire

Goochelspreuken