ornament

16e eeuw

prehistorie

klassieke oudheid

vroege middeleeuwen

late middeleeuwen

16e eeuw

17e eeuw

18e eeuw

19e eeuw

Hekserij

Je zou het denken: een middeleeuwse goochelaar belandt natuurlijk meteen op de brandstapel wegens ‘Hekserij’… maar dat valt mee! Deels omdat de meeste mensen heus wel doorhadden dat het allemaal trucjes waren ter vermaak. Deels ook omdat de echte heksenvervolging net ná de middeleeuwen plaatsvindt, in de 16e eeuw.

In 1571 wordt in Parijs een vertoner van kaarttrucs gevangen gezet. Rond diezelfde tijd gaf de goochelaar “Triscalanius” een voorstelling aan het koninklijke hof. Tijdens één van zijn trucs liet hij enkele ringen van de vinger van een edelman op zijn eigen hand verschijnen. Het gehele gezelschap is toen opgestaan om zich tegen de ongelukkige goochelaar te verzetten roepende dat hij in dienst van de duivel gekomen was.

In deze tijd is het dus wel degelijk oppassen.  Maar vooral voor de goochelaars die zo onvoorzichtig waren hun kunsten iets te wonderlijk aan de man te brengen. Het verschil tussen entertainer en wonderdoener was dan moeilijk te zien. Of men had andere bezwaren tegen iemand. Oppakken op verdenking van hekserij is in het geval van een goochelaar dan het makkelijkst.

The Discoverie of Witchcraft

The discoverie of witchcraft

In 1584 verscheen in Engeland: “The Discoverie of Witchcraft” (de verklaring van hekserij) door Reginald Scott. Hij wilde voorkomen dat onschuldigen werden veroordeeld tot hekserij en gaf in zijn boek inzicht in magie en alles er omheen. Naast uitleg over geneeskrachtige kruiden, rituelen, magische teksten enz. staan er ook goocheltrucs in. Hieruit bleek duidelijk dat de wondertjes door middel van vingervlugheid en vernuft tot stand kwamen. De heksenjagers waren echter zo fanatiek dat dit boek direct verboden werd.

Repertoire

Door dit boek (en enkele andere boeken welke in die tijd verschijnen) weten we dus wat voor soort trucs er gedaan werden, compleet met uitleg.

Nog steeds vermaard is het bekerspel. De goochelaar laat verscheidene balletjes verdwijnen en verschijnen van onder één of meerdere bekers. Vaak komt er aan het einde van de truc een appel, een kuiken of kikker of iets anders onverwachts uit de beker. In de “Discoverie of Witchcraft” uit 1584 lezen we dat ook kandelaars met een holle voet gebruikt werden:

VAN DE BAL, EN DE MANIER VAN HANDELEN, ALSMEDE MERKWAARDIGE TRUC’S MET 1 OF MEERDERE BALLEN

Plaats drie of vier ballen voor u op tafel en een zelfde aantal kleine kandelaars of bekers. Doe alsof u een bal in uw linker hand neemt, neem dan één van de kandelaars, of elk ander niet te groot ding met holle voet, en doe alsof u de bal met uw linkerhand onder de kandelaar plaatst. Doe hetzelfde met de andere ballen en kandelaars zodat het lijkt of u onder elke kandelaar een bal plaatst. Daarna, na het uitspreken van enige magische woorden tilt u de kandelaar op en blaast waarna u zegt: “u ziet, de bal is weg”. Doe dit met elke kandelaar en de toeschouwers zullen zich afvragen wat er met de ballen is gebeurd.

HOE EEN MUNT IN DE HAND TE NEMEN, EN EEN ANDERE IN DE ANDERE HAND EN DEZE MET EEN SPREUK SAMEN TE BRENGEN

Iedereen die door oefening in staat is een munt in zijn rechterhand achter te houden kan wel honderd plezierige trucs hiermee doen. En dan doe je het lijken of je een munt in de linkerhand plaatst, het in de rechter achterhoudend, en pik dan nog een munt op met de rechterhand en laat door een spreuk de munten bij elkaar komen.

Let op de volgende meer dan 400 jaar oude waarschuwing om niet per ongeluk met je goochelmunten de herbergier te betalen:

Een goochelaar moet een volledig assortiment truc-munten en dergelijke hebben maar hij moet voorzichtig zijn niet te vergeten welke welke zijn en de verkeerde munten uitgeven.

De vraag is wie zich dan het meest benadeeld voelde, de goochelaar of de betreffende herbergier.

Verder vinden we touwtrucs, trucs met linten maar ook een ‘gevaarlijke’ truc met een mes:

HOE UW HALVE NEUS AF TE SNIJDEN EN TE GENEZEN ZONDER VERWONDINGEN

Neem een mes met een half rond gat in het midden en plaats het op uw neus zodat het lijkt of uw neus half is gescheiden van uw gezicht. Men dient altijd een duplicaat, ongeprepareerd mes te hebben om het te verwisselen met het getructe, evenals magische woorden en bloed om de wond meer realistisch te maken, en vlugge handen. Dit is gemakkelijk en als het goed gedaan wordt zal het alle toeschouwers verbazen.

Er waren veel variaties zoals pijlen door benen, messen door armen, pinnen door de tong en zwaarden in de buik. Ook sneed men koppen van dieren. Het hoogtepunt van dit alles moet echter wel deze onthoofding zijn geweest. Een jongen lag op een tafel, zijn hoofd werd er afgesneden en op een schaal geplaatst. Hierover ging een doek en de schaal werd elders op de tafel neergezet. De doek wordt weggetrokken en het hoofd leeft weer en kan zelfs praten. Het was allemaal redelijk eenvoudig zoals uit bijbehorende tekening blijkt. Het is de allereerste toneelillusie die we kennen. Op de tekening is het tafelkleed voor de duidelijkheid weggelaten.

Discoverie of witchcraft onthoofding truc

Kaarttrucs

Rond 1370 verschijnen de eerste zeer luxe handbeschilderde speelkaarten aan de Europese hoven. Al snel werden de kaarten in hoog tempo goedkoper doordat men de kaarten via houtsnedes ging reproduceren en in de eerste helft van de 15e eeuw is het kaartspel niet meer weg te denken. We weten niet wanneer de goochelaar hiermee aan de slag ging maar in “The Discoverie of Witchcraft” is er een heel hoofdstuk aan gewijd. Een voorbeeld:

HOE DE KAART TE NOEMEN DIE ONDEROP LAG ALS DEZE IN HET SPEL GESCHUD IS

Bekijk de onderste kaart van het spel en schud het vals als eerder omschreven totdat de kaart weer onderop ligt. Laat de onderste kaart aan de toeschouwers zien en laat deze kaart onthouden en schud dan zelf de kaart legitiem door het spel of laat dit een ander doen. Omdat u deze kaart al wist kunt u nu deze kaart bekendmaken, grootse omstandigheden en moeilijkheden voorwendend.

Jannes de Goochelaar historisch entertainer

© 2018 Jannes de Goochelaar